وقتی صحبت از سلامتی چشم میشود، خیلی از افراد ممکن است با این سوال مواجه شوند که آیا باید به یک چشم پزشک مراجعه کنند یا یک اپتومتریست؟ در واقع، هر دو این متخصصان نقشی مهم در مراقبت از چشم دارند، اما حوزه تخصص، آموزش، خدمات و کاربردهای آنها با یکدیگر تفاوت دارد. اگر شما به دنبال بهترین مراقبت برای بینایی یا سلامت چشمان خود هستید، دانستن تفاوت «چشم پزشک» و «اپتومتریست» میتواند راهنمای خوبی باشد مخاطب این مقاله آن کسانی هستند که میخواهند بدانند به کدام متخصص مراجعه کنند، چرا، و چه زمانی.
اپتومتریست کیست؟
«اپتومتریست» کسی است که در زمینه بینایی و سلامت اولیه چشمها فعالیت میکند؛ این متخصص معمولاً برای معاینات دورهای بینایی، تجویز عینک یا لنز تماسی، تشخیص اولیه برخی اختلالات بینایی و مشکلات رایج چشم مورد مراجعه قرار میگیرد. برخلاف چشم پزشک، اپتومتریست معمولاً جراحی انجام نمیدهد.
آموزش و صلاحیت
اپتومتریستها معمولاً پس از گذراندن دوره لیسانس، وارد دوره “دکتری اپتومتری” میشوند که حدود ۴ سال به طول میانجامد. آنها ممکن است یک سال یا بیشتر آموزش بالینی (رزیدِنتی) داشته باشند اما برخلاف چشمپزشک، پزشکی عمومی یا تخصصی را طی نکردهاند. MCPHS University
بهعبارت دیگر، اپتومتریست در تمرکز بر دید (بینایی)، لنزها، عینک و مراقبت اولیه چشم فعالیت میکند.
خدمات معمول اپتومتریست
اپتومتریستها خدمات زیر را ارائه میدهند:
- معاینه دورهای بینایی (چکاپ چشم، اندازهگیری نمره عینک یا لنز)
- تجویز و تنظیم عینک یا لنز تماسی
- تشخیص و درمان اولیه برخی مشکلات بینایی یا چشم مثل تاری دید، خشکی چشم، آستیگمات، …
- ارجاع به چشمپزشک یا متخصص در صورت وجود مشکلات جدیتر
- در برخی کشورها، تجویز داروهای چشم توسط اپتومتریست ممکن است (بسته به قانون آن کشور)
مزایا
مراجعه به اپتومتریست برای بسیاری از افراد معمولاً اولین گام است، مخصوصاً اگر مشکل بینایی دارند یا میخواهند معاینه دورهای داشته باشند. هزینه معمولاً کمتر، وقت انتظار کوتاهتر و محیط کارابلتر است.
همچنین، اپتومتریست میتواند نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات بینایی ایفا کند.
محدودیتها
اما اپتومتریست نیز محدودیتهایی دارد: جراحی چشم انجام نمیدهد، برای مشکلات پیچیدهتر چشم یا بیماریهای جدیتر باید به چشمپزشک مراجعه شود.
چشم پزشک کیست؟
«چشم پزشک» (معادل انگلیسی : Ophthalmologist) پزشکی است که تخصص در درمان بیماریهای چشم از جمله جراحی، دارد. اگر بخواهیم دقیقتر بگوییم، چشم پزشک، پزشک (MD یا DO) است که آموزش پزشکی، رزیدِنتی چشم و احتمالاً فوقتخصصی (فلوشیپ) را گذرانده است.
آموزش و صلاحیت
چشم پزشک، پس از گذراندن دوره لیسانس، وارد دانشکده پزشکی میشود (۴ سال) سپس رزیدِنتی (۲ تا ۴ سال بسته به کشور) در تخصص چشم را پشت سر میگذارد، و ممکن است در فوقتخصصهایی همچون شبکیه، گلوکوم، کودکان، جراحی مجاری اشک، یا پلاستیک چشم تخصص بگیرد.به همین دلیل، این متخصصان قادر هستند بیماریهای چشم را درمان کنند و عملیاتهای جراحی را انجام دهند.
خدمات معمول چشم پزشک
خدماتی که چشمپزشک ارائه میدهد شامل همه خدمات اپتومتریست (در بسیاری از کشورها) و همچنین:
- تشخیص و درمان بیماریهای داخلی چشم مانند گلوکوم، آب مروارید، شبکیه، عفونتهای پیچیده چشم
- انجام جراحی چشم مانند عمل آبمروارید، لترال لیزر، ترمیم شبکیه، جراحی مجرای اشک، جراحیهای زیبایی یا عملکردی پلک و اطراف چشم
- ارائه مراقبتهای پس از عمل و درمانهای پیچیدهتر
- فوقتخصص در زمینههایی که اپتومتریستها نمیتوانند بپردازند
مقایسه «چشم پزشک» و «اپتومتریست»
برای اینکه انتخاب درستتری داشته باشید، در این بخش تفاوتهای کلیدی این دو را با یکدیگر مقایسه میکنیم، البته نه به صورت صرفاً جدول بلکه با تشریح.
دامنه فعالیت
اپتومتریست عمدتاً روی بینایی و مسائل روزمره چشم متمرکز است؛ تجویز عینک، لنز، معاینات دورهای، تشخیص اولیه مشکلات. در مقابل، چشم پزشک علاوه بر اینها، درمان کامل بیماریهای چشم، جراحی، مدیریت شرایط پیچیده را برعهده دارد.
به بیان دیگر، اپتومتریست همانند پزشک عمومی در حوزه چشم است و چشمپزشک همانند متخصص ارجاعی.
آموزش و تخصص
تفاوت مهم در آموزش است: اپتومتریست پس از دوره اپتومتری آموزش میبیند؛ چشمپزشک پیش از آن دوره پزشکی را گذرانده و تخصص چشم را انتخاب کرده است. این یعنی چشمپزشک دارای آموزش گستردهتر و توانایی انجام جراحی دارد.
از لحاظ فنی، چشمپزشک چندین هزار ساعت آموزش تخصصی چشم دارد.
درمانها و خدمات ارائهشده
اگر مشکل شما ساده است مثل نیاز به عینک یا لنز، دید تار شده یا چکاپ بینایی، اپتومتریست گزینه خوبی است. اگر بیماری چشم دارید مثل گلوکوم، آبمروارید، جداشدگی شبکیه، یا نیاز به جراحی دارید، باید به چشمپزشک مراجعه کنید.
همچنین، یک اپتومتریست میتواند شما را به چشمپزشک ارجاع دهد در صورت نیاز به درمان تخصصی.
هزینه و وقت
معمولاً ویزیت اپتومتریست هزینه و زمان کمتری دارد، بینایی سادهتر ارزیابی میشود. در حالی که مراجعه به چشمپزشک ممکن است هزینه و انتظار بیشتری داشته باشد، ولی برای شرایط جدیتر ضروری است.
همکاری بین متخصصان
در بسیاری مواقع، اپتومتریست و چشمپزشک در کنار هم کار میکنند و بیماران را مشترک مدیریت میکنند. بدین صورت که اپتومتریست بیماری را تشخیص یا پیگیری اولیه میکند و در صورت لزوم، ارجاع به چشمپزشک میدهد.
کی به چشم پزشک مراجعه کنیم و کی به اپتومتریست؟
در ادامه با چند راهنمایی ساده میتوان تصمیم گرفت:
- اگر نوبت چکاپ سالانه بینایی دارید یا احساس میکنید نمره عینکتان تغییر کرده، تاری دید دارید یا نیاز به لنز دارید → مراجعه به اپتومتریست مناسب است.
- اگر حس میکنید بینایتان کم شده، درد چشم دارید، قرمزی مداوم، جراحی چشم قبلی، گلوکوم در خانواده دارید، یا پزشک عمومی شما پیشنهاد داده است → بهتر است به چشمپزشک مراجعه شود.
- اگر اپتومتریست در معاینه چیزی مشکوک ببیند، ممکن است شما را به چشمپزشک ارجاع دهد.
از آنجا که سایت شما مرتبط با چشمپزشکی است، توضیح این نکات برای مخاطب ایرانی بسیار کاربردی خواهد بود.
نتیجهگیری
در یک جمعبندی کوتاه: اگر مشکلات بینایی ساده دارید یا میخواهید معاینه دورهای انجام دهید، اپتومتریست گزینه مناسبی است. اما اگر بیماری پیچیدهتر چشم دارید، نیاز به درمان تخصصی یا جراحی دارید، مراجعه به چشمپزشک ضرورت دارد. هر دو گروه نقش مهمی در مراقبت از چشم دارند، اما دامنه، آموزش و خدماتشان متفاوت است. بنابراین، با آگاهی کامل، انتخاب هوشمندانهای داشته باشید تا سلامت دیدتان را تضمین کنید.